Arkadaşına verdiğin borcu geri istemek ayıp mı?
Aylar önce verdiğin para hâlâ dönmedi ve konuyu açmak sana tuhaf geliyor. Borcu istemek ilişkiyi bozar mı? Kibar ama net konuşmanın yollarını örnek cümlelerle anlattık.
Bir arkadaşın zor bir dönemde senden borç istedi, sen de düşünmeden verdin. “Ay sonu öderim” dedi. Ay sonu geldi geçti, sonra bir ay daha. Para dönmedi, konu da bir daha açılmadı. Şimdi her buluşmada aklında aynı soru dönüyor: “Sorsam ayıp olur mu?”
Bu durum sandığından çok daha yaygın ve iki taraf için de rahatsız edici. Borç veren kişi istemekten utanır, borç alan kişi de çoğu zaman konuyu açmaya cesaret edemez. Sessizlik uzadıkça arkadaşlığın arasına görünmez bir duvar örülür.
“Hesap kesenin dostluğu kalıcı olur.” Atalarımız bu konuda pek kararsız değilmiş: Açık konuşulan para meselesi, dostluğu bozmaz; kapalı kalan bozar.
Neden konuyu açmak bu kadar zor?
- Arkadaşını zor durumda bırakmaktan çekiniyorsun.
- “Parayı arkadaşlıktan daha önemli mi tutuyor?” diye düşünülmesinden korkuyorsun.
- Belki o da unutmuştur diye kendine bahane buluyorsun.
- Konuşmanın tartışmaya dönüşmesinden ve ilişkinin bozulmasından endişe ediyorsun.
Bu duyguların hepsi anlaşılır. Ama susmak da bir seçimdir ve çoğu zaman sessiz bir kırgınlığa dönüşür. İçten içe biriken o küçük rahatsızlık, arkadaşın yeni bir telefon aldığında ya da tatile gittiğinde birden büyür. Açık bir konuşmadan çok daha fazla zarar verebilir.
Önce durumu doğru oku
Konuşmadan önce kendine birkaç soru sor. Arkadaşın gerçekten zor durumda mı, yoksa sadece unuttu mu? Daha önce de benzer bir şey oldu mu? Bu para senin için ne kadar önemli; bekleyebilir misin, yoksa senin de ihtiyacın var mı? Bu soruların cevabı, konuşmanın tonunu belirler.
Örneğin işini kaybetmiş bir arkadaşla, aynı hafta pahalı bir konsere giden bir arkadaşla yapılacak konuşma aynı olmaz. Birincisinde anlayış ve taksit önerisi öne çıkar; ikincisinde biraz daha net olmak hakkındır.
Kibar ama net bir yol
Borcu sormak suçlamak demek değildir. Konuyu sakin bir anda, baş başayken ve kısa tutarak açabilirsin. Mesajla açmak daha kolay geliyorsa bu da olur; yeter ki dilin dostça olsun. Önemli olan karşı tarafı köşeye sıkıştırmadan bir tarih konuşmak. Birkaç örnek cümle:
- “Geçen ay verdiğim parayı ne zaman ayarlayabilirsin? Benim için de bu ay biraz sıkışık, bir tarih konuşalım.”
- “Bu ara yoğun olduğunu biliyorum; o para için aklında bir tarih var mı?”
- “Hepsini birden zor olacaksa ikiye bölelim, sana da kolay olur.”
Ya konuşmadan sonra da ödemezse?
Bazen nazik konuşmalar da sonuç vermez. Böyle bir durumda kendine şu soruyu sormak gerekir: Bu parayı geri almak mı, yoksa bu arkadaşlığı korumak mı benim için daha önemli? Bazı insanlar küçük bir miktarı “ders” olarak görüp konuyu kapatmayı seçer. Bazıları ise sınırını net çizer ve bir daha borç vermez. İkisi de meşru bir karardır.
Gelecek için küçük bir kural da işine yarayabilir: Geri gelmediğinde üzülmeyeceğin kadar borç vermek. Bu, hem seni hem de arkadaşlığını korur.
Borç alan taraftaysan
Bu yazıyı belki de borç alan taraf olarak okuyorsun ve ödeyemediğin için arkadaşından kaçıyorsun. Yapabileceğin en iyi şey, sessiz kalmak yerine ilk adımı atmaktır. “Seni unutmadım, şu an tamamını ödeyemiyorum ama her ay şu kadarını gönderebilirim” demek, karşı tarafın içindeki bütün soru işaretlerini siler.
Küçük de olsa bir ödeme yapmak, niyetini gösterir. Arkadaşını borcunu sormak zorunda bırakmamak, ona gösterebileceğin en büyük saygıdır. Çoğu dostluk, para geç ödendiği için değil, hiç konuşulmadığı için zarar görür.
Peki kim haklı?
Kimisine göre borcunu istemek tamamen doğal bir hak, kimisine göre ise arkadaşlıkta bu konular hassasiyetle ele alınmalı. Bu yüzden böyle durumlar tam bir “Kim Haklı?” sorusu. Olayı iki tarafı da hakkıyla anlatarak sorduğunda, farklı bakış açıları sana nasıl davranacağına dair fikir verir.